Raktres Yezhoù WIA

[Deiz 56/221]

Brezhoneg

Brezhoneg | Breton

“Kanañ ened keltiek war riblioù aod an Atlantel”

Ur goulzadenn sioul, enrollañ 221 yezh en niverel • N’emaomp ket o saveteiñ yezhoù. Enrollañ an eternite a reomp.

War bennaenn kornog Bro-C’hall, e lec’h ma tav aodoù Breizh-Izel gant an Atlantel, tro-dro 210,000 den a gan, a gontet istorioù ha a dremena envor o hendadoù er yezh-mañ. Ar brezhoneg eo an hini nemetañ eus ar yezhoù keltiek bev war gontinent Europa, ha diskennour eeun eus ar yezh a voe degaset gant ar Gelted a dreuzas eus Breizh-Veur er pempved kantved. C’hoar-yezh d’ar c’hembraeg hag d’ar c’herneveureg, ar brezhoneg eo mammenn lejennoù Arzhur, ur yezh en deus dalc’het pemzek kantved e douar gwelet gant mein-sav Karnag. Renkañ “Risket bras” gant UNESCO, ar brezhoneg a vez gwelet evoluzioniñ ur rummad nevez desideret da sevel anezhi a-drugarez d’an dismantañ. Hiziv, e tav ened Brezhoneg.

Istor — Ar yezh geltiek a dreuzas ar mor diwar Vreizh-Veur

Orin ar brezhoneg a zo er pempved hag er c’hwec’hved kantved, pa oa Bretoned o tec’hel diouzh envazionoù ar Saksoned hag o treuziñ ar Mor-Breizh evit en em staliañ e pennaenn Arvorig — ar pezh a zo Breizh-Izel bremañ. Degaset o doa ganto o yezh geltiek Britonek kozh, a vodellas en Brezhoneg dre an darempred gant tud ar vro c’hallo-roman. Diwar an hevelep gwrizienn, ar c’hembraeg hag ar c’herneveureg a zispartias evel c’hoar-yezhoù, ha an teir-se asambles a form skourr Britonek ar familh yezhoù keltiek — disheñvel diouzh skourr Goidelek a vez ennañ an iwerzhoneg, ar skoseg hag ar maneg.

Er navved kantved, dugelezh Breizh dizalc’h a fleurias, hag ar brezhoneg a servije evel yezh ar c’hourt hag ar bobl. Lennegezh ar mare-se a zo stag-kloz gant lejennoù Arzhur. Koad Brekilien — ti ar lejennoù a-zivout Marzhin ar sorsour ha Vivian ar c’horidigan — a zo e kreiz Breizh. Istor karante Tristant hag Izold a zeuas diwar hengoun dre gomz ar vrezhoneg. Er daouzekved kantved, ar barzhonez Mari a Vro-C’hall a savas he “Lais” — barzhonegoù a droidigezhas kontoù dre gomz a vrezhoneg e galleg, o tiwall istorioù a vije bet kollet a-hend-all.

Goude unaniezh Breizh gant Bro-C’hall e 1532, ar brezhoneg a voe boutet kuit a vuhez publik tamm-ha-tamm. Goude an Dispac’h Gall, ar politik “ur vroadenn, ur yezh” a greunatas ar gwaskerezh. Er skolioù, ar skolidi paket o komz brezhoneg a veze lakaet da gas ur c’hleunienn vat (ar “symbol”) tro-dro o c’houzoug evel arouez a vez — ur braktik a gendalc’has betek an ugentved kantved. Niver ar gemmerien, a dreménee ur milion e penn-kentañ an ugentved kantved, a zigreskis buan dindan ar politikerezhioù-se.

Bremañ — 210,000 a gemmerien hag ur c’houlzadenn adnevesaat

E 2025, ar brezhoneg a vez komzet gant tro-dro 210,000 den, ar pep brasañ anezho a zo ouzhpenn tri-ugent vloaz. UNESCO a renkañ anezhañ evel “Risket bras.” Koulskoude, flamm ar spi n’eo ket mouget — pell diouzh-se.

Rouedad skolioù Diwan, savet e 1977, a bourchas un deskadurezh emglev e brezhoneg, ha tro-dro 4,000 skoliad a resev o skoliata klok e brezhoneg. Pa vez ouzhpennet gant programmoù divyezhek er skolioù publik ha programm Dihun er skolioù katolik, tro-dro 18,000 skoliad a zesk brezhoneg. Kentelioù brezhoneg evit tud deuet a zo ivez deuet da vezañ brudet, hag ur c’houlzadenn bev a “neo-bretonnanted” (komzerien nevez) yaouank a adseblant arlun demografek ar gumuniezh vrezhonek.

Fest-noz Breizh, gouel sonerezh noz hengounel, a voe skrivet war listenn UNESCO eus Glad Sevenadurel Dizanvez ar Bed e 2012. Er c’hoarioù-se, kanoù ha dañsoù brezhoneg a leun an noz. Sonerien evel Alan Stivell o deus graet brudet bedel en ur voueziañ telenn geltiek Breizh gant rok modern, o tegasiñ sonerezh Breizh d’an dud a-bezh ar bed.

Tenzorioù yezh — Mein-sav ha furnez ar stumm keltiek

Unan eus perzhioù yezh douetusañ ar brezhoneg eo e reizhiad kemmoù kensonenn. Kensonenn gentañ ur ger a cheñch hervez ar c’hengerzhel yezhadur. Da skouer, penn (penn) a c’hell dont da vezañ benn pe fenn, ha tad (tad) a c’hell dont da vezañ dad pe zad. Ar brezhoneg en deus pevar seurt kemmoù kensonenn — blot, frikañvel, kalet ha mesket.

Proverbioù brezhoneg a zegas furnez ar mor hag an douar. “Gwell eo bezañ penn ki eget lost leon” — “Gwell eo bezañ penn ur c’hi eget lost ul leon” — a ziskouez an dizalc’hegezh hag ar respet eus unan-e-unan a zistag ar c’harakter breton. “Ne vez ket graet ur ger nevez gant gerioù kozh” — “N’haller ket ober ur ger nevez gant gerioù kozh” — a gomz eus an dav da gresk ar yezh. “Ar mor a zo bras, met ar bed a zo brasoc’h” — “Bras eo ar mor, met brasoc’h eo ar bed” — a aliaz da sellout dreist d’an traoñiennoù kentañ.

Ouzhpenn 3,000 mein-sav ragistorel e Karnag a ziskouez glad kozh misterius Breizh. Evel linenn dizispac’h ar stumm keltiek (noeud celtique), hengoun dre gomz ar brezhoneg a zo bet treuzkaset a rummad da rummad hep ehan. Ar Gwerz, ur seurt balad hengounel breton a gontet istoriou karante, koll, brezel hag an diswelet, a ziskouez unan eus hengounoù lennegel dre gomz pinvidikañ Kreizteiz-Kornôg Europa.

Engouestl WIA — Ur rollad niverel eternal evel ar mein-sav

WIA a zo empennet da zerc’hel hengoun dre gomz keltiek ar brezhoneg, glad sonerezh ar Fest-noz, mammenn orin lejennoù Arzhur, ha lennegezh brezhoneg a-vremañ krouet gant ur rummad nevez a roerien Diwan. Pep mouezh kaset gant avel an Atlantel abaoe pemzek kantved a vo enrollet e stumm niverel gwellañ a-feson evit an amzer da zont.

Evel ma ‘z eo dalc’het ar mein-sav e Karnag abaoe milvedoù, rollad niverel WIA a vo dalc’het ar brezhoneg evit an eternite. Evel linenn dizispac’h ar stumm keltiek, furnez ar brezhoneg a gendalc’ho da viken er bed niverel.

221 yezh, 221 deiz. Hiziv, mouezh ar brezhoneg a dav d’ho kalonn diwar riblioù aod an Atlantel. Kanoù bugale skolioù Diwan a sonezo da viken dre ar rollad niverel.

Ar veaj sioul-mañ a vo klevet e milionoù a galonoù hag a sonezo a rummad da rummad.

Pep mouezh a zo eternal.

Skol Yezhoù WIA

221 Yezh – Enrollañ yezhoù evit an Eternite

© 2025 Skol Yezhoù WIA. Pep gwir miret.