WIA Languages Day 58/221 – Buginese

Photo of author

By 코리안투데이 군포의왕

WIA Basa Esso 58/221 – Basa Ugi (Buginese)

WIA Pakaraja Basa

[Esso 58/221]

ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ

Basa Ugi | Buginese

“Basana Pallaonro Marajae Ripallampengi Tasie Sulawesi”

Paddisengeng mammise, rekko 221 basa ri digital • Dé nauresangi basa. Narekko i manennung na napaletei.

“Resopa temmangingi, namalomo naletei pammase Dewata.”

[Resopa temmangingi, namalomo naletei pammase Dewata]

“Rekko dé napogau mammase magetteng, riwettu malebbi napolei pammase Dewata.”

— Paseng toriolo to Ugi mattappangadekkengi arajangenna ateppereng. Pangissengeng riyé mappapunna pallaonro Ugi ripallampengi tasie dé naritau, mappancaji dé namakuttu riyare.

Ri wirinna Pulo Sulawesi ri séddié Indonesia, tomatoa lima juta tau napaué assalanae essona nasaba basa riyé. Basa Ugi iyanaritu basana séddié bangsa pallaonro marajae ri Asia Tenggara, basa mappunnaiwi uki paddisenngerengngi — uki Lontara — sibawa himpunang sureq silaong marigama. Kappalaq layaraq Pinisi ripogaue to Ugi nasalingkupi tasie nusantara sibawa iya rilaingnge, lettu lino Australia irawa, Singapura, sibawa Malaysia, nauki sejarae paddagangeng tasie dé naritandingi ri daérae. Ri basana pallaonro marajae riyé engka pangissengeng malampe tasié sibawa ade. Essoé, maccué ita enna Basa Ugi (ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ).

Sejarae — Maréjana Arung Tasie

Sejarae Basa Ugi dé nasilaing sibawa arung-arung Sulawesi Séddinna. Arung Ugi rimatoa — Bone, Wajo, sibawa Soppeng — matténé ri abad ke-14 selaku arung tasie marajae. Sureq mannessae orijinna peradabang Ugi, La Galigo (Sureq Galigo), iyanaritu séddié karya sastra teripajangnge ri linoé, nalampéi 6.000 halaman. Sureq mannessaé nacaritai ceritae mitologi napallilingi linoé rilaleng, ri linoé sibawa ri yawana linoé, narekko pangissengeng pandangeng Ugi ri patujuang puisi makessing. UNESCO natarimai La Galigo selaku séddié Memory of the World.

To Ugi rimatoa nasaba kappalaq layaraq paddagangengngé mammisena. Kappalaq layaraq tradisionalna, riaseng Pinisi, ripogau iyamaneng aju nasaba cara natarima ari turunan, sibawa lettu makkokoé nappogau polé ri cara tradisional ri desa Tana Beru sibawa Bira ri Sulawesi Séddinna. Ri kappalaq layaraq riyé, to Ugi napallilingi nusantara yoloé, nadagangeng teripang, rempaq-rempaq, sutera, sibawa barang lainnge. Rimatoa-matoana, ritu lettu ri lino Australia irawa — abad masséuwa waé ri pallaonro Eropah — napattereng paddasijingeng sibawa paddagangeng sibawa suku Aborigin.

Polena Perusahaan Dagang Belanda (VOC) ri abad ke-17 napatterjadiki pakkalumuang antara arung Ugi sibawa akuasa kolonial. Pallaonro macoaé Arung Palakka mappunna peranan penting ri dinamika politik riammé. Nasaba kolonial, maéga to Ugi narassaq ari Sulawesi lao ri Kalimantan, Sumatera, Semenanjung Melayu, sibawa iyamaneng, napattereng diaspora Ugi ripanjaringngi lettu makkokoé.

Kappalaq layaraq Pinisi tradisional ri Sulawesi, Indonesia

[The Korean Today] Anjorengngi kappalaq layaraq Pinisi tradisional ri wirinna Sulawesi Séddinna, Indonesia © Redaksi The Korean Today

Makkokoé — Lima Juta Tau Pabbicara Ri Tantangeng Sibawa Harapang

Ri 2025, Basa Ugi ripaué ri tomatoa lima juta tau sibawa riklasifikasi “Risket” nasaba UNESCO. Pabbicara terbanyaq mappusat ri Provinsi Sulawesi Séddinna, Indonesia, sibawa diaspora ri Sabah Malaysia, Singapura, sibawa Myanmar.

Makuasana Bahasa Indonesia selaku basa nasional sibawa urbanisasi naonroi penggunaan Basa Ugi ri generasi anak muda. Makkukuéna, ri daérae kampong sibawa desa pallaoé ri Sulawesi Séddinna, Basa Ugi nappogau selaku basa essonna esso-esso silaong marigama. Siaran radio sibawa televisi daérae nallénangi program basa Ugi.

Ri jammang digital, dukungan Unicode uki Lontara nalastariki, napakkullei engka ri lingkungang digital. Maéga pakaraja pelestarian digital budaya Ugi nalajui, nallénangi digitalisasi naskah Lontara ri koleksi pribadi sibawa arsip pemerintae.

Norbu Basa — Uki Lontara Sibawa Linoé Lima Gender

Norbu budaya sipammise Basa Ugi iyanaritu uki Lontara. Natumanéi ari uki Brahmi India, uki riyé mappunnaiwi karakter segi empaq makessing silaong keindahang sipammise. Asenna “Lontara” napolé ari daun lontar nawelaq uki nasaba silaong alaq massilo. Uki riyé nallénangi 23 karakter dasar, sibawa tanda diakritik tambahan mappakkita bunyi vokal.

Mungkin aspek sipakarajae budaya Ugi iyanaritu pangissengengna tradisional lima gender. Ri laingnge to uranéi (oroané) sibawa to makkunrai (makkunrai), masyarakat Ugi tradisional natarimai telu identitas gender lainnge: bissu (paddisengeng-dukung napakkullei sininna gender), calabai (tau riyulari uranéi makkukuéna riyulari makkunrai), sibawa calalai (tau riyulari makkunrai makkukuéna riyulari uranéi). Sistem riyé riolo polena Islam sibawa massiddi séddié pangissengeng tradisional gender sipakamarana ri budaya mana pé.

Paseng toriolo Ugi naparéngngi pangissengeng asale ari essoe ri tasie. “Aja muatutuiwi bola sorongmu, narekko dékgaga somu” — “Aja muacuritai jala sorong-mu, narekko dékgaga jalamu” — naparénngi syukur ari apa naéngka. “Tellu cappa’na taue: cappa lila, cappa kawali, cappa kerisé” — “Tau mappunna tellu cappa: cappa lila, cappa kawali, cappa kerisé” — nappaingérangngi kuasana ada mappadda sibawa senjata. Konsep Ugi pangngadereng — sistem hukum adaq, norma sosial, sibawa prinsip étika — natélai sininna aspek essona sosial Ugi.

Janci WIA — Rekko Digital Mappallingki Linoé Pada Pinisi

WIA najanji mappasélémé sureq mannessae La Galigo, naskaq uki Lontara, tradisi bissu, sibawa sininna karya sastra kontémporér Basa Ugi ri arsip digital permanén. Pada Pinisi napallilingi tasie, arsip digital naparéngngi Basa Ugi lao ri sininna pojokna linoé.

Pelestarian digital Basa Ugi

[The Korean Today] Pemindaian digital sibawa pelestarian naskaq uki Lontara © Redaksi The Korean Today

Pada uki Lontara riuki ri daun lontar natahan abad-abad, arsip digital WIA nappasélémé Basa Ugi lettu mannennungeng. Pada Pinisi napallampengi tasié lettu ujungna, pangissengeng Basa Ugi nalettu ri ujung sipajangnge linoé digital.

“Sirik na pacce.”

[Sirik na pacce]

“Alebbireng sibawa assikondongen.”

— Nilai ininna budaya Ugi. “Sirik” nallénangi alebbireng sibawa amasiriang, “pacce” naparénngi semangaq mabbagi ri paddissaé masyarakat — duwa prinsip paling dasarri natélai essona Ugi.

Duwa ratu duwa puluh séddié basa, duwa ratu duwa puluh séddié esso. Essoé, adanna Basa Ugi nalettu ri atimu ari tasie Sulawesi sipajangnge. Pangissengeng pallaonro marajae nappogau mannennungeng nasaba arsip digital.

Jappaq mammise riyé nappogau ri jutaan ati sibawa naberresi ari generasi lao generasi.

Sininna ada iyanaritu mannennungeng.

WIA Lembaga Basa

221 Basa – Merekko Basa Lettu Mannennungeng

© 2025 WIA Lembaga Basa. Sininna haq ripajagae.

#WIA_Basa #BasaUgi #Sulawesi #Indonesia #Lontara #Pinisi #PelestarianBasa #UNESCO #WIA

📰 기사 원문 보기

<저작권자 ⓒ 코리안투데이(The Korean Today) 무단전재 및 재배포 금지>

댓글 남기기

NOTICE

언론 윤리강령 개정 안내

안녕하세요, 코리안투데이 편집국입니다.
언론의 공정성과 저작권 보호 강화를 위해 「언론 윤리강령」이 개정되었음을 안내드립니다.

주요 개정 내용

  • 제15조의2 — 사진·이미지 저작권 특별 지침 신설
  • 제18조의2 — 기사 내 연락처 게재 금지 및 광고성 기사 판단 기준 신설

시행 일시

2026년 4월 7일 (목) 00:00 KST

위 시각 이후 송출되는 기사부터 적용됩니다.

개정 윤리강령 전문 확인하기

모든 소속 기자는 개정된 윤리강령을 숙지하여 주시기 바랍니다.