WIA Languages Day 46/221 – Balinese

Photo of author

By 코리안투데이 수원

WIA Basa Rahina 46/221 – Basa Bali

Proyék Basa WIA

[Rahina 46/221]

Basa Bali

Basa Bali | Balinese

“Kidung Siu Tiban Sané Makembang ring Pulo Déwata”

Revolusi sané silib, nyatet 221 basa sacara digital • Tiang nénten nylamatang basa. Tiang nyatet kalangennan.

“Eda mula keto, eda mula kene.”

[Eda mula keto, eda mula kene]

“Dados kadi asapunika, dados kadi sapunika.”

— Sesonggan Bali sané nyinahang filsafat Hindu-Bali indik keseimbangan — pangresepan mungguing nénten wénten kapatutan sané tunggal, tur sané matungkasan mapaiketan sacara harmonis.

Ring genah ombak biru Samudera Hindianné matemu sareng pucak-pucak gunung berapi sané kaselimutang antuk kabut, punika wénten Bali, Pulo Déwata. Iriki, sawatara 3,3 yuta jadma ngastawa, matari, tur makidung nganggo basa sané sampun makta warisan suci siu tiban. Basa Bali kagenah ring kulawarga basa Austronesia, nanging sampun kaiusin pisan antuk Basa Sanskerta miwah tradisi sastra Jawa Kuna. Basa puniki madue sistem aksara sané becik pisan — Aksara Bali — miwah sistem sor-singgih sané luih pisan sané nyatet sistem kasta puloné ring sekancan pabekel padingehané. Rahina mangkin, iraga matemu sareng jiwan Basa Bali.

Sejarah — Basa Sané Kapancanin antuk Sanskerta miwah Segara

Akah Basa Bali ngantos kaping kalih tiban sané sampun lintang, duk masa wargi-wargi sané mabebaosan Austronesia sampun malinggih ring puloné siu tiban suéné. Ngawit sawatara abad kaping siki Masehi, pangaruh budaya miwah agama India ngawitin ngalir ka kapuloan Indonesia malantaran jaringan perdagangan laut. Kosa kata Sanskerta, konsép filsafat Hindu-Buddha, miwah wangun sastra India kasesepin ka substrat basa Austronesia lokal, ngaryanin campuran unik sané wekasan dados Basa Bali.

Ring abad kaping sia, karajaan-karajaan Hindu-Buddha ring Jawa miwah Bali sampun ngwangun Kawi (Jawa Kuna) dados basa sastra ring puriné. Basa sastra sané becik puniki, sané bek antuk Sanskerta, dados wahana saking makudang-kudang karya sastra Asia Tenggara sané pinih agung, riantukan versi Jawa saking epos India Ramayana miwah Mahabharata. Kosa kata miwah tradisi sastra Kawi nyusup dalem ka Basa Bali, maicayang lapisan kosa kata sané inggil sané kantun ngantos mangkin.

Abad kaping pat welas makta galah sané jagi ngantos budaya miwah basa Bali salami-laminé. Duk karajaan Hindu-Buddha agung Majapahit ring Jawa runtuh antuk tumbuhné agama Islam, para bangsawan Hindu, pandita, seniman, miwah sarjana malaib sareng-sareng ka Bali. Rauh para élite Hindu Jawa puniki ngubah masyarakat Bali, nguatang sistem kasta, ngalestariang basa antuk kosa kata Kawi miwah Sanskerta tambahan, tur ngwangun Bali dados benteng pamungkas budaya Hindu ring Asia Tenggara — peran sané kalaksanayang ngantos rahina mangkin.

Tradisi panyuratan peradaban Bali polih pangucapan sané pinih luar biasa ring manuskrip daun lontar. Kasayagayang saking daun palem palmyra sané sampun tuh tur kasurat antuk pangrupak sané tajep, manuskrip-manuskrip puniki sampun nyimpen sastra agama, risalah pengobatan, catatan astronomi, puisi épik, miwah kronik sejarah salami makudang-kudang abad.

Upacara tradisional ring Pura Bali

[The Korean Today] Upacara aturan banten tradisional ring Pura Hindu Bali © The Korean Today Editorial

Mangkin — 3,3 Yuta Sané Mabebaosan Basa Suci sané Urip

Ngantos warsa 2025, Basa Bali kabaosang antuk sawatara 3,3 yuta jadma, utamané ring Pulo Bali, sareng komunitas sané alit ring pulo-pulo sané matampingan inggih punika Lombok miwah ring pérangané Jawa kangin. Yadian Bahasa Indonesia dados basa nasional miwah média pendidikan formal miwah pamaréntahan, Basa Bali kantun dados jantungan paukudan sarahina, upacara agama, miwah bebaosan budaya ring puloné.

Ciri pinih utama Basa Bali inggih punika sistem sor-singgih sané luih. Nganutin kasta miwah status sosial sang sané kaajak mabebaosan, sang sané mabebaos patut milih set kosa kata sané mabina. Sistemné kabagi dados basa singgih (inggil), basa madia (tengah), miwah basa ketah (biasa), antuk akéh kruna sané madue tigang wangun sané mabina pisan. Puniki mapiteges mungguing sang sané fasih ring Basa Bali patut nguasaang tigang kosa kata sané matumpuk-tumpuk.

Paradoksné, kerumitan puniki dados salah tunggal ancaman pinih ageng ring kalangsungan basané. Anom-anom Bali, ajerih nerima saking nganggo sor-singgih sané iwang, sayan nganggo Bahasa Indonesia ring situasi sané biasané nganggo Basa Bali. Tren puniki ngranayang UNESCO ngklasifikasiang Basa Bali dados “Rentan.”

Nyanggra puniki, pamaréntah provinsi Bali miwah organisasi budaya sampun ngluncuriang program revitalisasi sané ambisius. Saking 2018, papan petunjuk publik ring sajebag Bali patut nganggon Aksara Bali sareng aksara Latin. Kursus Basa Bali sampun kakuatang ring sekolah, tur inisiatif digital riantukan aplikasi basa Bali miwah konten média sosial nulungin basané dados sané mudah tur narik angén wargi sané anom.

Kasugihan Basa — Aksara Bali miwah Mitologi sané Urip

Permata pinih galang ring mahkotan warisan basa Bali inggih punika Aksara Bali, aksara tradisional Bali. Sané katurunan saking aksara Brahmi India kuna malantaran aksara Kawi, Aksara Bali inggih punika abugida sané becik antuk lengkungan sané madue 47 aksara dasar. Soang-soang aksara ngalir ka sané tiosan antuk lengkungan sané anggun sané nyrminang wangun organis alam — pangucapan visual saking filsafat Bali mungguing sakancan paindikan mapaiketan.

Sesonggan Bali makidung indik keharmonisan pantara alam jasmani miwah alam niskala. “Sagilik-saguluk, salunglung sabayantaka, paras-paros sarpanaya” — “Makarya sareng-sareng, mabagi sareng-sareng, saling nulungin” — nyinahang filsafat komunal ring puser masyarakat Hindu Bali. Konsép puniki mapaiketan pisan sareng Tri Hita Karana, “tigang panyebab kasejahteraan” — keharmonisan sareng Ida Sang Hyang Widhi, keharmonisan sareng sesama manusa, miwah keharmonisan sareng alam — sané dados dasar spiritual urip Bali.

“Anak alung tusing pesan nawang teken dewek” — “Jadma sané sombong nénten uning ring raga padidi.” Sesonggan puniki, sané ngangkat kerendahan ati dados kebajikan pinih utama, nyinahang karakter filsafat Bali sané dalem pisan. Ring budaya Bali, kawicaksanaan sané sujati ngawit saking pangresepan raga, tur pangresepan raga ngawit saking pangresepan ring keterbatasan raga padidi.

Seni pertunjukan Bali — tari Kecak sané ngilangang, pertunjukan ritual Barong miwah Rangda sané dramatis, tari Legong sané alus, miwah teater wayang sané kuna — makasami kalaksanayang ring Basa Bali miwah Kawi. Wangun seni puniki boyaja hiburan kéwanten nanging ritual sané urip sané Basa Bali dados jembatan pantara alam manusa miwah alam déwata.

Janji WIA — Catatan Digital Langgeng Sakadi Manuskrip Lontar

WIA majanji jagi nglestariang tradisi panyuratan lontar, Aksara Bali, sistem sor-singgih, miwah teks ritual Hindu Bali ring arsip digital sané langgeng. Saking sastra Kawi masa Majapahit ngantos karya-karya penyair Bali kontemporer, soang-soang bebaosan Basa Bali jagi katangkep ring format digital resolusi inggil, mastiang warisan basa sané luar biasa puniki kantun mabuka anggen generasi sané jagi rauh.

Pelestarian digital Basa Bali

[The Korean Today] Konversi arsip digital manuskrip daun lontar tradisional Bali © The Korean Today Editorial

Sakadi aksara sané kasurat ring daun lontar sané sampun tahan makudang-kudang abad yadian kancam antuk kelembaban miwah serangga, Basa Bali sané kasimpen ring arsip digital WIA jagi langgeng salami-laminé. Rikalaning Ida Sang Hyang Widhi, manusa, miwah alam matemu ring keharmonisan — sakadi ajahan Tri Hita Karana majanji — basa taler dados langgeng.

“Yéning polos kenehé, galang jagaté.”

[Yening polos kenehe, galang jagate]

“Yéning atiné suci, jagaté galang.”

— Sesonggan tradisional Bali. Puniki nyinahang puser filsafat Hindu Bali: mungguing kesucian batin nyinarin jagat sané medal.

Satak duang dasa siki basa, satak duang dasa siki rahina. Rahina mangkin, suaran Basa Bali ngantos ring atin ragané saking Pulo Déwata. Sakadi kawicaksanaan kuna sané kasurat ring daun lontar polih urip anyar ring arsip digital, Basa Bali jagi ngumandelang salami-laminé ngliwatin koridor sang kala.

Pamargin sané silib puniki jagi ngawetuang ring makudang-kudang yuta ati tur ngumandelang ring generasi-generasi sané jagi rauh.

Soang-soang suara punika langgeng.

WIA Language Institute

221 Basa – Nyatet Basa anggen Kalangennan

© 2025 WIA Language Institute. Makasami hak kapiara.

#WIA_Languages #BasaBali #Indonesia #Bali #AksaraBali #BudayaHindu #PelestarianBasa #UNESCO #WIA

📰 기사 원문 보기

<저작권자 ⓒ 코리안투데이(The Korean Today) 무단전재 및 재배포 금지>

댓글 남기기